‘NDAN is het muzikale project van Gentenaar Dan Devos. Binnenkort verschijnt de eerste ep die voorgesteld wordt in Muziekcentrum Goedleven. Nooit zou hij het onder stoelen of banken steken dat Leonard Cohen het grote voorbeeld is, daarom een babbel over mijnheer Cohen.
Hoe is de liefde voor Leonard Cohen ontstaan?
Ik heb de muziek van Leonard Cohen al van jongs af aan gehoord, omdat mijn ouders wel een lp of twee van hem hadden. Als student kreeg ik ooit zijn Greatest Hits, en dat heeft er op zijn beurt voor gezorgd dat ik een boek met tabulaturen (muzieknotatie voor gitaar die de zes snaren weergeeft) en partituren (tekst en notenbalken) kocht. Vanaf dan speelde ik een paar nummers heel graag, omdat ik dankzij die tabulaturen zijn herkenbare fingerpicking had leren spelen. Maar zijn teksten zijn pas op latere leeftijd echt bij mij binnengekomen, vooral tijdens mijn relationeel moeilijke jaren. De teksten over verlies, verlangen en falen… De steun die ik in die teksten vond, de herkenning, de bijzondere manier waarop hij dat verlies weet te verwoorden, en hoe hij uit die pijn iets moois als een song puurt: dat is waar zijn muziek in mijn leven en mijn lijf verankerd is geraakt.
Cohen heeft voor iedereen een bepaalde betekenis. Wat betekent hij voor jou?
Ik herken wel de gereserveerde gentleman. En het verlangen dat in meerdere van zijn songs zit, steeds zo beheerst. Je vindt bij hem weinig of geen pathos over eeuwige, ware liefde. En eigenlijk, onderliggend, te midden van al het falen en de pijn die je in zijn liedjes hoort, is hij volgens mij ook een heel humoristische man.
Ik hoorde van iemand die met hem heeft samengewerkt dat hij ook een heel verbindend persoon was, met een grote bewondering voor zijn muzikanten. Dus wat betekent hij voor mij? Een voorbeeld om met mijn eigen songs uit dat gereserveerde keurslijf te stappen.
Cohen is een troubadour en zo zijn er velen, maar wat maakt hem uniek?
Darker, Who By Fire, de oudtestamentische verwijzingen in Hallelujah), de teksten van de kabbala (There Is a Crack in Everything), het christendom (And Jesus Was a Sailor…), zijn boeddhistische pad (zijn monniksnaam was Jikan) en de inspiratie die hij daaruit putte (Ballad of the Absent Mare …), licht hij ook een sluier op van het meer wereldse deel van zijn leven en van de ontmoetingen, en het bijhorende afscheid, die daarbij horen. Daardoor voelen zijn lyrics veel meer doorwrocht aan dan die van vele andere songs. Met alle aandacht voor zijn teksten riskeer je bovendien uit het oog te verliezen dat Leonard Cohen ook bijzonder sterke akkoordenschema’s heeft geschreven, bijvoorbeeld voor Gypsy’s Wife, The Guests, A Thousand Kisses Deep, Last Year’s Man en I Tried to Leave You. Wist je trouwens dat Hallelujah en Take This Waltz beginnen met dezelfde zes bijzonder sterke akkoorden?
Je kan niet naar Cohen luisteren zonder dat je stilstaat bij zijn teksten. Ga jij als fan daar dieper op in?
Zeer zeker. Er zijn nummers die ik al lang kende, maar die pas op een bepaald moment in mijn leven zijn binnengekomen, waarop de tekst me ineens raakte. Vanaf dat moment speel ik dat nummer ook veel liever, en met de betekenis die het voor mij heeft gekregen.
Het is ook prettiger om tijdens een optreden te delen welke betekenis een song voor mij heeft, eerder dan te proberen in te vullen wat Leonard Cohen er zelf mee heeft willen zeggen. En ik denk dat hij dat bedoelde toen hij zei dat het hem raakte om zijn songs te zien bewegen “from heart to heart”. Eigenlijk heeft dat maar bij één nummer, zijn bekendste, Hallelujah, gespeeld. Het inzicht in wat Cohen daar zeer waarschijnlijk heeft willen uitdrukken, heeft mij geholpen om het nummer zelf ook met plezier te spelen, al is dat voorlopig nog niet met de band. Omdat ik er een gelijkaardige betekenis aan kon geven in mijn eigen leven. Maar ook zonder dat verhaal kan die song een plek krijgen in eender welk moment van iemands leven. Of het nu een huwelijk, een begrafenis, een jubileum of een ander reflectief moment is: er zit troost in en verlangen, overgave en vastberadenheid, liefde en afscheid, leven en dood, Eros en God.
De vraag is, moet je alles begrijpen of mogen dingen ook vaag blijven?
Van sommige teksten, inderdaad, weet ik nog steeds niet waar ’t over gaat, en toch speel ik ze graag. Zoals Last Year’s Man. Prachtige opeenvolging van akkoorden! En ja, soms ga ik es lezen hoe mensen een song interpreteren, welke betekenis zij vermoeden dat Leonard Cohen erin heeft willen steken. En meestal leer je daardoor meer over die mensen dan over Cohen zelf.
Leonard Cohen klonk in ieder decennium wel anders, wat is jouw favoriete periode?
Ik zing graag nummers van elk van zijn albums. Ik heb daar geen favoriet in. Het eerdere werk is wat toegankelijker om met alleen gitaar na te spelen, dankzij zijn kenmerkende fingerpicking en akkoordenschema’s. Heerlijk. Ik herinner me dat ik verrast was toen ik voor het eerst I’m Your Man opzette. Dat was de tweede cd die ik in mijn leven kocht. En First We Take Manhattan knalde behoorlijk modern uit de boxen! Het was even wennen.
Ook het album Live in London, opgenomen tijdens zijn tournee, was even wennen: minder viool en veel meer toetsen. Maar die cd heeft zo vaak in de auto opgestaan dat mijn kinderen Cohen goed hebben leren kennen dankzij dat album! En zelf varieerde hij ook graag. Zoek maar eens zijn liveversie van Who By Fire op, met Sonny Rollins op saxofoon. On-ge-lóóf-lijk!! En op zijn postume album staan ook heel wat pareltjes: Night in Santiago, Happens to the Heart en Moving On. Ook Thanks for the Dance klinkt als een afscheid, maar is eigenlijk een nieuw begin. Lees de tekst maar!
Kun je er eigenlijk een favoriete plaat uitpikken?
Nee.
Heb je ooit de drang gehad om hem te ontmoeten, want naar verluidt was hij niet altijd een even fijne mens.
Dat hij geen fijne mens was, heb ik zelf nog niet gelezen. Ik ken nogal wat mensen die hem, al was het maar kort, gesproken hebben en hij heeft duidelijk een diepe indruk op hen gemaakt. Ik heb het plezier gehad om muziek te spelen met iemand die een halfjaar met hem heeft samengewerkt, en zij spreekt nog altijd met veel warmte over hem.
Je trok naar zijn heimat. Hoe voelde dat en vond je daar inspiratie?
Wel, zijn heimat is Montreal, en daar ben ik nog nooit geweest. Maar hij had ook een huisje op het Griekse eiland Hydra, en dat is een bijzondere plek. Ik ben daar in 2019 naartoe gegaan, nadat ik online had gelezen dat er een samenkomst van ‘Cohenites’ zou zijn. Het was bijzonder om met mijn gitaar van de boot te stappen op een eiland waar ik niemand kende. Ik stelde me voor hoe Leonard dat eind jaren vijftig ook had gedaan. Toen was er nog niet eens stromend water of elektriciteit in die huisjes! Ik vond er een hechte groep Cohen-fans, de Cohenites, die elk jaar samenkomen, afwisselend op Hydra en in de thuisstad van een van hen. Voor hen mocht ik urenlang Cohen-songs spelen. Wat mij betreft het liefst van al op de stenen bank die zij cadeau wilden doen aan hun idool, om naar de zonsondergang te kijken. Hij heeft die bank zelf nooit gezien, omdat administratieve procedures en bouwvoorschriften de plaatsing jarenlang hebben uitgesteld. En ja, dat eiland deed iets met mij. Bijna elke keer dat ik er ben geweest, ben ik naar huis gekomen met een nieuwe song, een bijzondere ontmoeting of een dierbare herinnering. En in 2022, uitgesteld door COVID, waren al die mensen in Gent! Het was ter voorbereiding van dat evenement dat ik mensen bij elkaar heb gezocht om een Cohen-repertoire op te bouwen.
Je brengt al een tijdje Leonard Cohen-versies. Hoe doe je dat? Blijf je bij het origineel of doe je er toch je eigen ding mee zoals bijvoorbeeld Yasmine dat deed?
Ik heb de neiging om dicht bij het origineel te blijven. En het aandeel van de medemuzikanten om zo’n cover vorm te geven, laat ik helemaal aan hun inspiratie over. Ik stuur daar weinig in. Onze versies zijn dus wat mij betreft, denk ik, redelijk herkenbaar, en de muzikale omlijsting is wellicht nieuw voor de luisteraar.
Kill your darlings. Wat is je favoriete Leonard Cohen-nummer?
Het nummer dat ik op dat moment het liefst wil spelen. Dat kan dus twintig keer per dag veranderen, hahaha!